د. اسـلام
1. مغـرب
مـحـمـدبـن ابـراهيـم اَبُـلي
ابوعبدالله محمدبن ابراهيم اَبُـلي.1 رياضيدان، فيلسوف و دانشمند الجزايري، معلم ابن خلدون؛ متوفا پس از سال 1347م/ 748 ه ق.
ابلي در اواخر سدهٴ سيزدهم در تلمسان زاده شد. هنگام نخستين حملهٴ يوسف بن يعقوب سلطان مريني (1299 ـ 1307)، آن شهر را ترك گفت و براي حج عازم شرق شد. پس از بازگشت، مطالعاتش را در تونس، تلمسان و مراكش دنبال كرد (1310) و در آنجا از ابن بنا (سيزدهم ـ 2) تعليم گرفت.2 پس از مرگ ابن بنا در سال 1321 چندي در يك قبيلهٴ بربر معلم رئيس قبيله و شيخ شد، نخست در جبال اطلس و سپس در فاسالجديد اقامت گزيد. آنگاه مورد توجه ابوالحسن علي سلطان مريني (حكومتش 1331 ـ 1348) قرار گرفت. پس از فتح تونس بهدست سلطان مريني (1347)، همراه او به تونس رفت و در آنجا بود كه ابن خلدون در زمرهٴ شاگردانش درآمد. ابن خلدون در حسب حالش از او به گرمي ياد ميكند (شيخنا) و در
مقدمه از او داستانهايي ميآورد؛ با اينكه مسلماً پساز او زنده بوده تاريخ وفات او را ذكر نكرده است.
سوتر مرگ ابلي را در حدود 1368 ـ 1369 م/771 ه ق گفته است (؟).
ابلي معلوماتي را كه از ابن بنا و ديگران كسب كرده بود به ابن خلدون منتقل ساخت؛ بهعبارت ديگر، او مربي علمي آن مورخ بزرگ بود و با اين كه هيچ نوشتهاي از او در دست نيست، درخور يادآوري است. شايد او باعث گرايشهاي علمي باشد كه در آثار ابن خلدون هويداست.
عبـدالعـزيز بـن علـي هُـواري
رياضيدان بربر مراكشي؛ كه نسبتش به هُـواره از قبايل معروف بربر ميرسد. او شاگرد ابن بنا (سيزدهم ـ 2) بود و شرحي بر كتاب تلخيص اعمال الحساب او نوشت بهنام غايةالكُتّاب (يا اللُـباب).